Als je deze vis in oudere boeken of op een oud prijskaartje zoekt, vind je hem onder een andere naam. Cichlasoma nigrofasciatum, de naam waaronder veel liefhebbers hem nog kennen, is er maar één van. De soort werd in 1867 beschreven en kreeg in de loop der tijd acht verschillende wetenschappelijke namen; de huidige, Amatitlania nigrofasciata, dateert uit 2007. De geslachtsnaam verwijst naar het Guatemalteekse Amatitlánmeer, waar de soort voor het eerst werd verzameld, en nigrofasciata betekent letterlijk "zwart gebandeerd". Dat gebandeerde patroon is ook de reden voor de populaire naam: de verticale zwarte strepen doen denken aan de gestreepte uniformen van Britse gevangenen, vandaar convict cichlide. In het Duits heet hij Zebrabuntbarsch.
De wilde vorm is blauwgrijs met zwarte dwarsbanden. De hier aangeboden "Marble" is een in de hobby ontwikkelde kweekvorm met een marmerachtige vlekkentekening in plaats van de strakke banden. Geen twee dieren zien er precies hetzelfde uit, en het patroon kan zich bij het opgroeien nog wijzigen.
Van nature komt de soort voor in Midden-Amerika, van Guatemala tot Panama, in meren, beken en ondiepe rivierdelen. Als een van de meest verspreide cichliden in de hobby is hij ook elders verwilderd geraakt, onder meer in de Verenigde Staten, Australië en Mexico, waar hij in 1987 werd geïntroduceerd.
Dit is een sterke, aanpasbare vis, maar zeker geen vreedzame gezelschapsvis. De convict cichlide is territoriaal en agressief, en wordt vooral fel zodra er gebroed wordt. Houd hem daarom bij voorkeur als paar in een eigen aquarium, of combineer hem alleen met stevige vissen van vergelijkbaar formaat die zich kunnen handhaven. Kleine, trage of schuwe vissen horen er niet bij.
Waterwaarden: temperatuur tussen 24 en 28°C, pH tussen 6,0 en 8,0, hardheid 5 tot 25 dGH. Iets aan de basische kant van neutraal is ideaal. De vis verdraagt een breed temperatuurbereik, maar op lange termijn doet hij het het best binnen de genoemde waarden.
De soort is overwegend omnivoor met een carnivore inslag. Kwaliteitsvoer voor cichliden als basis, aangevuld met levend en diepvriesvoer zoals muggenlarven, artemia en watervlooien, houdt hem in goede conditie. Zorg voor schuilplekken, bijvoorbeeld grotten van steen of potten, en voor visuele barrières zodat een gestresst dier zich kan terugtrekken.
Volwassen dieren worden ongeveer 8 tot 12 centimeter lang, waarbij vrouwtjes kleiner blijven dan mannetjes. Geslachtsrijpheid treedt vaak al rond zes maanden op, soms zelfs vanaf zestien weken.
De convict cichlide is een van de makkelijkste cichliden om te kweken. Seriously Fish noemt hem uitgesproken eenvoudig te kweken, en de toegewijde broedzorg van beide ouders maakt hem tot een geliefde studiesoort in gedragsonderzoek. Een paar zoekt zelf een holte uit en verdedigt die fel; plaats daarom potten, stenen grotten of een stapel stenen in het aquarium.
Wie de jongen wil grootbrengen, kan ze starten met pas uitgekomen artemianauplii en geleidelijk overschakelen op fijngemalen vlokvoer en cichlidenkorrels. Reken erop dat een broedend paar andere vissen in het aquarium niet meer tolereert; ruim voldoende ruimte of een apart bakje is dan aan te raden. Beperk je het aantal jongen niet, dan raakt een klein aquarium snel overbevolkt.
Voor een enkel paar is een aquarium met een bodem van minimaal 90 x 30 cm voldoende; de soort is zelfs al in kleinere bakken gekweekt. Wil je meerdere paren of andere cichliden samen houden, dan is een aanzienlijk groter aquarium nodig. Richt het in met zand of fijn grind, rotsen, grotten en wortelhout. Planten kunnen worden uitgegraven; kies robuuste soorten of plant ze in potten. Een deksel is aan te raden.